Tire'de asırlık urgancılık Raife Usta'nın ellerinde yaşamaya devam ediyor

İzmir’in Tire ilçesinde yaşayan 66 yaşındaki Raife Baysal, 13 yaşından bu yana sürdürdüğü urgancılık mesleğini gelecek kuşaklara aktarmaya çalışıyor. Ailesinden öğrendiği geleneksel urgan yapımını sürdüren Baysal, kullanım alanı daralan zanaatı çanta, şapka ve dekoratif ürünlerle günümüze uyarlıyor.

Tire’de uzun yıllardır urgan üreten Baysal, bitki liflerinin işlenerek halata dönüştürülmesi esasına dayanan zanaatın geçmişte birçok alanda kullanıldığını anlattı.

13 yaşından beri çarkın başında

Urgancılığı çocuk yaşta ailesinden öğrenen Raife Baysal, babaannesi ve amcaları dahil ailesindeki birçok kişinin aynı meslekle uğraştığını söyledi. Baysal, yıllar içinde geleneksel tezgâhların ve üretim yöntemlerinin giderek azaldığını belirtti.

Babasının yıllar önce kendisine “Kızım, gün gelecek bunlar antika olacak” dediğini aktaran Baysal, bugün tezgâhın başına her geçtiğinde geçmişi hatırladığını ifade etti.

Urgan yapımı uzun ve zahmetli bir süreçten geçiyor

Baysal’ın anlattığına göre urganın ham maddesi bitki kabuğundan elde ediliyor. Bitkiler önce dövülüyor, ardından özel taraklardan geçirilerek lifleri ayrılıyor ve inceltilen malzeme çark yardımıyla halata dönüştürülüyor.

Geleneksel yöntemde üretim için yaklaşık 100 metrelik açık çalışma alanına ihtiyaç duyulduğunu belirten Baysal, bu durumun günümüzde zanaatın sürdürülmesini zorlaştıran unsurlardan biri olduğunu söyledi.

“İstanbul’un fethinde kullanılan halatlar Tire’den gitti”

Raife Baysal, Tire’de üretilen urganların tarih boyunca önemli kullanım alanlarına sahip olduğunu belirterek, 1453’te İstanbul’un fethi sırasında gemilerin karadan yürütülmesinde kullanılan halatların da Tire’den gönderildiğinin anlatıldığını söyledi.

Baysal ayrıca urgan yapımında kullanılan bitkinin Kurtuluş Savaşı döneminde farklı alanlarda değerlendirildiğini, liflerinin tekstil ve kağıt üretiminde kullanıldığını aktardı.

Geleneksel üretim modern ürünlere uyarlandı

Fabrikasyon ve ithal ürünlerin yaygınlaşmasıyla klasik urgan kullanımının azaldığını belirten Baysal, zanaatı ayakta tutabilmek için üretimi farklı alanlara taşıdıklarını söyledi.

Atölyede geleneksel halatların yanı sıra çanta, şapka ve çeşitli dekoratif ürünler de üretiliyor. Böylece urgan yapımında kullanılan tekniklerin günlük yaşamda kullanılabilecek yeni ürünlerle sürdürülmesi amaçlanıyor.

Gençlerin zanaatı tanımasını istiyor

Mesleği oğluna da öğrettiğini söyleyen Baysal, özellikle okul projeleri kapsamında gençlerin atölyeyi ziyaret ettiğini belirtti. Ancak üretimin fiziksel olarak zahmetli olması nedeniyle gençlerin urgancılığı meslek olarak tercih etmekte çekimser kaldığını ifade etti.

Baysal, “Gençlerimizin bu zanaatı öğrenmesi, hayatımıza nasıl sokabileceğimizi görmesi gerekiyor. İnşallah bu sanat bitmesin; gelecek nesiller bu ruhla yeni şeyler üretebilsin” dedi.

Geleneksel inanışlar da zanaatla birlikte aktarılıyor

Baysal, urgan yapımında kullanılan doğal liflere geçmişten bu yana bazı koruyucu özellikler atfedildiğini de anlattı. Arı kovanlarında ve giyim ürünlerinde kullanıma ilişkin bu anlatımların geleneksel inanışlara dayandığını belirten Baysal, söz konusu kabullerin kültürel hafızanın bir parçası olarak aktarıldığını ifade etti.