Sayıştay'dan ESHOT raporu: 2,6 milyar TL'lik ödeme eksikliği, personel giderleri sınırı aştı

ŞİLAN KOCADAĞ / İZMİR GASTE – İzmir Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren ESHOT Genel Müdürlüğünün 2025 yılı Sayıştay denetim raporunda, mali işlemlerden personel giderlerine, gelir aktarım süreçlerinden kurumlar arası protokollere kadar çeşitli eksiklikler tespit edildi. Raporda, İZELMAN ve İZENERJİ’ye yapılması gereken personel hizmeti ödemelerindeki eksiklikler ile personel giderlerinin mevzuatta belirtilen sınırları aşması öne çıkarken, Genç İzmirim Kart gelirlerinin aktarımındaki gecikmeler ve Buca Metrosu kapsamında ESHOT’a tahsis edilen alanın belirsizliği de denetim bulguları arasında yer aldı.

Genç İzmirim Kart gelirleri günlük tahsil edilmedi

Sayıştay raporunda, ESHOT Genel Müdürlüğünün günlük tahsil edilmesi gereken abonman kartı gelirlerini aylık olarak tahsil ettiği tespitine yer verildi.

Raporda, 8 Mart 2019 tarihli ve 30708 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği hükümleri hatırlatıldı. Yönetmeliğe göre ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının, kamu kurumları adına tahsil ettikleri tutarları anlaşmalı bankalarda ilgili kurum adına açılan hesaplara takip eden iş günü içinde aktarması gerekiyor. Kurumların da mali kaynaklarını kamu sermayeli bankalarda değerlendirmesi ve bankalarla yaptıkları protokolleri yönetmelik hükümlerine uygun düzenlemesi gerekiyor.
İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin 28 Mayıs 2021 tarihli kararları doğrultusunda hazırlanan, ESHOT ile İzmir İnovasyon ve Teknoloji AŞ arasındaki Akıllı Ücret Toplama Sistemi Katılım Protokolü’nde 27 Haziran 2025 tarihinde değişiklik yapıldı.

Bu değişiklikle öğrencilerin ulaşım giderlerini azaltmak, toplu ulaşımı teşvik etmek ve sürdürülebilir ulaşımı yaygınlaştırmak amacıyla Aylık Öğrenci İzmirim Kart Projesi geliştirildi. Proje kapsamında 480 TL karşılığında yüklenen 100 kontörlük biniş hakkının bir sonraki aya devredilmeyeceği ve yükleme tarihinden itibaren 30 gün geçerli olacağı düzenlendi. Kart kullanımından elde edilen hasılatın ise ilgili kurum veya kuruluşa takip eden ayın 5’ine kadar ödenmesi kararlaştırıldı.

Hasılat farklı tarihlerde aktarıldı

Genç İzmirim Kart kapsamında gerçekleştirilen işlemleri inceleyen Sayıştay, protokolde belirlenen ödeme takvimine rağmen hasılatın ilgili belediye şirketi tarafından takip eden ayın farklı tarihlerinde bildirildiğini ve ödendiğini tespit etti.
 

ESHOT Genel Müdürlüğü, denetim sırasında yaptığı açıklamada hasılat aktarım süreçlerinin ayrıntılı biçimde incelendiğini ve gecikme nedenlerinin değerlendirildiğini bildirdi. Protokol hükümlerinin revize edileceği ve Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği’ne uyum sağlanması amacıyla ilgili şirkete gerekli bildirimlerin yapıldığı ifade edildi.
Sayıştay, günlük olarak kesinleşen gelirlerin ay sonu beklenmeden ertesi gün ESHOT’un hesaplarına aktarılmasını sağlayacak işlemlerin yapılması ve protokolde gerekli düzenlemelerin gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtti.

İki daire başkanlığının görev alanlarında mükerrerlik tespiti

Sayıştay’ın ikinci bulgusu, ESHOT Genel Müdürlüğü bünyesindeki Araç Bakım Onarım Dairesi Başkanlığı ile Ulaşım Yatırımları Dairesi Başkanlığının görev ve yetki alanlarına ilişkin oldu. Raporda, iki dairenin görev tanımlarında mevcut kadroların yetki ve sorumluluklarıyla mükerrerlik oluşturabilecek düzenlemeler bulunduğu belirtildi.

22 Şubat 2007 tarihli ve 26442 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik’te, idari birimler ile bu birimlerin kadro unvanları arasında görev ve yetki mükerrerliğine yer verilemeyeceği hükmü bulunuyor. Yönetmelik, aynı nitelikteki hizmet ve görevleri yerine getirmek üzere birden fazla yönetici kadrosu oluşturulmasına da izin vermiyor.

Raporda, ESHOT Araç Bakım Onarım Dairesi Başkanlığının görevleri arasında kurum araçlarının bakım, onarım ve yenileme çalışmalarını yürütmek, günlük kontrolleri gerçekleştirmek, periyodik bakım planlarını hazırlamak ve atık yönetim programı oluşturmak gibi sorumlulukların bulunduğu belirtildi.
Ulaşım Yatırımları Dairesi Başkanlığının görevleri arasında ise toplu ulaşım planlarına uygun araç yenileme planları hazırlamak ve araçların ağır ve kapsamlı bakım ve onarımlarını yapmak yer alıyor.

ESHOT’tan görev alanlarının farklı olduğu açıklaması

ESHOT Genel Müdürlüğü, denetim sırasında iki dairenin fiilî görev alanlarının birbirinden farklı olduğunu bildirdi. Açıklamada, günlük bakım ve koruyucu bakım faaliyetlerinin Araç Bakım Onarım Dairesi Başkanlığı tarafından; ağır revizyon, stratejik filo planlaması ve yatırım faaliyetlerinin ise Ulaşım Yatırımları Dairesi Başkanlığı tarafından yürütüldüğü ifade edildi.
Sayıştay, ESHOT bünyesinde faaliyet gösteren daire başkanlıklarının görev ve yetki alanlarının mükerrerlik oluşturmayacak biçimde belirlenmesi gerektiğini kaydetti.

Buca Metrosu kapsamında tahsis edilen alan protokolde netleştirilmedi

Sayıştay raporunda, Buca Metrosu Projesi kapsamında Dokuz Eylül Üniversitesi Tınaztepe Kampüsü girişinde ESHOT Genel Müdürlüğüne tahsis edilen alanın protokolde açıkça belirlenmediği tespit edildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi ile üniversite arasında imzalanan protokolde, 53097 ada ve 1 parseldeki alanın ESHOT’a bedelsiz tahsis edilmesi kararlaştırılırken tapu kayıtlarında söz konusu parselin üniversite yerleşkesinin yanı sıra arka bölümdeki ormanlık alanı da kapsadığı belirtildi. ESHOT’un 24 Kasım 2025’te protokolün düzeltilmesi için İzmir Büyükşehir Belediyesi Raylı Sistemler Dairesi Başkanlığına yazı gönderdiği ancak denetim itibarıyla herhangi bir düzeltme yapılmadığı kaydedildi. Genel Müdürlük, fiilen yaklaşık 8 bin metrekarelik alanın kullanıldığını ve bu alanın protokolde açıkça belirtilmesi için ek protokol hazırlanmasına yönelik girişimde bulunulduğunu bildirdi. Sayıştay ise kurumlar arasında ihtilaf yaşanmaması ve tarafların hak ve yükümlülüklerinin netleştirilmesi için protokolün fiilî duruma uygun şekilde revize edilmesi gerektiğini vurguladı.

Şirketlere 2,6 milyar TL’lik personel ödemesi eksik kaldı

Sayıştay raporunda, ESHOT Genel Müdürlüğünün personel hizmeti aldığı İZELMAN ve İZENERJİ şirketlerine yapılması gereken hakediş ödemelerini bazı aylarda hiç yapmadığı, bazı aylarda ise SGK primi ve vergi tutarları kadar eksik ödediği tespit edildi. Rapora göre ESHOT’un 2025 yılında şirketlere yönelik toplam 2 milyar 632 milyon 41 bin 618 TL tutarındaki yükümlülüğünü yerine getiremediği belirtildi. Hakedişlerin eksik ödenmesinin şirketlerin vergi ve SGK primlerini zamanında ödeyememesine, gecikme zammı ve cezai yaptırımlarla karşılaşmasına neden olabileceği ifade edildi. Sayıştay, personel hizmeti bedellerinin yalnızca net ücret üzerinden değil, SGK primleri ve vergiler de dahil edilerek tam ödenmesi gerektiğini vurguladı. ESHOT Genel Müdürlüğü ise eksikliklerin giderilmesi için gerekli tedbirlerin alınacağını bildirdi.

Personel giderleri yasal sınırı aştı

Sayıştay denetiminde, ESHOT Genel Müdürlüğünün şirket çalışanları dahil toplam personel giderlerinin mevzuatta belirlenen sınırın üzerine çıktığı da tespit edildi. Rapora göre 2025 yılında Genel Müdürlüğün 497 milyon 218 bin TL, şirket personelinin ise net tutarlar üzerinden hesaplanan 3 milyar 543 milyon 104 bin TL olmak üzere toplam personel gideri 4 milyar 40 milyon 323 bin TL’ye ulaştı. Bu tutarın, yeniden değerleme oranıyla artırılmış 10 milyar 57 milyon 261 bin TL’lik bütçe geliri tutarının yüzde 40,17’sine karşılık geldiği belirtildi. Mevzuatta büyükşehir belediyeleri için personel giderlerine ilişkin sınır yüzde 30 olarak düzenlenirken raporda, belirtilen oranların aşılması durumunda yeni personel alımı yapılamayacağı ve ihtiyaç halinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınması gerektiği hatırlatıldı. ESHOT Genel Müdürlüğü, bulgunun düzeltilmesine yönelik yasal yükümlülüklerin yerine getirileceğini bildirdi. Sayıştay ise personel giderleri yasal sınırın altına düşene kadar personel alımı yapılmaması gerektiğini kaydetti.