İzbeton'un Sayıştay raporunda 19 bulgu: 347,9 milyon TL zarar, milyarlık ihalelerde usulsüzlük tespitleri!

ŞİLAN KOCADAĞ / İZMİR GASTE- İzmir Büyükşehir Belediyesi iştiraki İzbeton AŞ’nin 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda, şirketin mali yapısı, ihale süreçleri ve devam eden projelerine ilişkin dikkat çeken tespitler sıralandı. Ekim 2026 tarihli rapora göre şirket, yılı 347 milyon 919 bin TL net zararla kapatırken denetimlerde muhasebe kayıtlarından kentsel dönüşüm uygulamalarına kadar farklı alanlarda eksiklikler belirlendi.

Raporda, yüklenicilere hakedişleri oluşmadan ileri vadeli çek verilmesi, kentsel dönüşüm projelerinin iş programlarının gerisinde kalması ve vergi ile SGK borçlarının zamanında ödenmemesi nedeniyle ek maliyetler oluşması öne çıkan bulgular arasında yer aldı. Ayrıca 200 milyon TL’lik borçlanmada belediye meclisi kararı alınmadığı, bazı malzemelerin piyasa fiyatlarının üzerinde bedellerle satın alındığı ve milyarlarca liralık ikmal ihalelerinin pazarlık usulüyle gerçekleştirildiği belirtildi.

Şirketin aktifleri 6,1 milyar TL’yi aştı, zarar 347,9 milyon TL oldu

Sayıştay raporuna göre İzbeton’un 2025 yılı sonu itibarıyla aktif toplamı 6 milyar 165 milyon TL, net satışları ise 931 milyon 597 bin TL olarak kaydedildi. Şirketin dönem net zararı 347 milyon 919 bin TL oldu.

Raporda, net zararın önceki yıla kıyasla nominal olarak azaldığı belirtilirken brüt satışlardaki düşüş, satış maliyetlerinin brüt satışları aşması ve faaliyet giderlerindeki artışın mali yapı üzerinde etkili olduğu ifade edildi.

Hakedişi oluşmayan yüklenicilere milyonlarca liralık çek

Raporda, İzbeton’un bazı yüklenicilere hakediş veya tahakkuk etmiş alacakları bulunmadığı hâlde çek düzenlediği tespitine yer verildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi İç Denetim Birimi raporuna dayandırılan bilgilere göre 27 Mart 2023 itibarıyla 20 firmaya toplam 229 milyon 79 bin TL tutarında çek verildi. Çeklerin, firmaların mevcut alacaklarının üzerinde tutarlarda düzenlendiği de belirtildi. 8 Ağustos 2024 itibarıyla 11 firma için 51 milyon 914 bin TL olarak kaydedilen tutar, 2025 yılında beş firmaya ilişkin olarak 30 milyon 396 bin TL oldu.

Sayıştay, söz konusu işlemlerin yüklenicilere avans benzeri finansman sağlanması anlamına geldiğini belirtti. İhale dokümanları ve sözleşmelerde avans verilemeyeceğine ilişkin hükümler bulunmasına rağmen gerçekleştirilen uygulamanın mevzuata aykırı olduğu kaydedildi. Raporda, çeklerin düzenlendiği tarihler ile ilgili hakediş veya alacakların doğduğu tarihler arasındaki süre için avans faizi hesaplanarak tahsilat yapılması gerektiği ifade edildi. Henüz alacağı oluşmayan yükleniciler bakımından da faiz dâhil tahsilat ve gerekli icra işlemlerinin yürütülmesi istendi.

Kentsel dönüşümde iş programları tutmadı, kira yardımları 52 milyon TL’yi geçti

Uzundere, Örnekköy ve Aktepe-Emrez kentsel dönüşüm projeleri de denetim raporunda geniş yer buldu. Raporda, İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından İzbeton’a verilen yapım işlerinin, şirket tarafından Kamu İhale Kanunu’na tabi olmayan kooperatiflere ihalesiz biçimde devredilmesinin mevzuata aykırılık oluşturduğu belirtildi.

Kooperatiflerin iş programlarına göre tamamlaması gereken imalatların gerisinde kalındığı tespit edilirken Örnekköy 3’üncü etapta fiziki gerçekleşme oranının yüzde 19,20’de kaldığı kaydedildi. Aynı etapta iş programına göre bu oranın yüzde 85 olması gerekiyordu. Örnekköy 4’üncü etapta ise yüzde 85 olarak planlanan imalat seviyesinin yüzde 32’de kaldığı belirtildi.

Gecikmelerin hak sahiplerine yapılan kira yardımlarına da yansıdığı ifade edildi. Örnekköy projesinde işin tamamlanması gereken tarihin aşılması nedeniyle Ağustos 2024-Aralık 2025 döneminde toplam 52 milyon 254 bin TL kira yardımı yapıldı. Ayrıca günlük 5 bin TL üzerinden 16 aylık gecikme cezasının 2 milyon 400 bin TL olarak tahakkuk ettirildiği aktarıldı.

9,4 milyar TL’lik ikmal işlerinde pazarlık usulü eleştirisi

Sayıştay, geciken kentsel dönüşüm projelerinin tamamlanması amacıyla yapılan ikmal inşaatı ihalelerini de inceledi. Örnekköy 3 ve 4’üncü etaplar ile Uzundere 3 ve 4’üncü etapların ikmal inşaatlarının toplam tutarının 9 milyar 462 milyon 250 bin TL olduğu belirtildi.

Raporda, ihalelerin Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında pazarlık usulüyle gerçekleştirildiği kaydedildi. Sayıştay, bu yöntemin kullanılabilmesi için mevzuatta belirtilen şartların oluşması gerektiğine dikkat çekerek söz konusu ihalelerin bu kapsamda yapılmasını eleştirdi.

Örnekköy 3 ve 4’üncü etap ikmal inşaatı için yaklaşık maliyet 2 milyar 97 milyon 921 bin TL olarak hesaplandı. İhale ise 2 milyar 74 milyon TL bedelle sözleşmeye bağlandı.

Yaklaşık maliyet hesaplamalarında da eksiklikler bulunduğu belirtildi. Örnekköy projesinde dış cephe kaplamasına ilişkin hesaplanan miktarın, şirketin kendi çalışmasında belirlediği metrajın üzerinde olduğu ve bu nedenle yaklaşık maliyetin hatalı oluşturulduğu tespit edildi.

200 milyon TL borç için belediye meclisi kararı alınmadı

Raporda, İzbeton’un 2025 yılında İzmir Deniz İşletmeciliği Nakliye ve Turizm Ticaret AŞ’den aldığı 200 milyon TL borç da denetim konusu oldu. Borçlanmanın 9 Ekim 2025 tarihli şirket yönetim kurulu kararıyla gerçekleştirildiği, ancak İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi kararının alınmadığı belirtildi.

Sayıştay, ilgili mevzuat kapsamında meclis kararı alınmasının zorunlu olduğunu vurguladı. Şirketin denetim sırasında verdiği yanıtta, borçlanmanın acil ihtiyaçlar ve belirli dönemlerde yaşanan finansman sıkıntıları nedeniyle yapıldığı ifade edildi. Ancak raporda, finansman ihtiyacının gerekli meclis kararını alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı kaydedildi.

Vergi ve SGK ödemelerindeki gecikmeler şirkete ek yük getirdi

İzbeton’un vergi ve sosyal güvenlik primlerini zamanında ödememesi nedeniyle oluşan giderler de raporda yer aldı. Buna göre 2025 yılında vergi ödemelerindeki gecikmeler nedeniyle 34 milyon 415 bin TL, sosyal güvenlik prim borçlarının vadesinde ödenmemesi nedeniyle ise 109 milyon 948 bin TL kanunen kabul edilmeyen gider kaydedildi.

Sayıştay, gecikme zammı ve faiz ödemelerinin şirketin mali yapısını olumsuz etkilediğine dikkat çekti. Bu tür ek maliyetlerin önüne geçilmesi için ödemeleri zamanında gerçekleştirmeyi sağlayacak bir nakit planlaması yapılması gerektiğini belirtti.

Mal alımlarında piyasa fiyatlarının üzerinde ödeme tespiti

Raporda, İzbeton’un bazı mal alımlarında piyasa rayiçlerinin üzerinde fiyatlar ödediği ve ihtiyaç duyulan miktardan fazla malzeme satın aldığı tespit edildi. Fazla alınan malzemelerin uygun olmayan koşullarda uzun süre bekletilmesi nedeniyle eskime ve yıpranma meydana geldiği belirtildi.

Sayıştay, alımlarda piyasa fiyatlarının doğru belirlenmesi ve rekabetçi koşulların sağlanması gerektiğini vurguladı. Oluşan zararda sorumluluğu bulunan kişiler hakkında gerekli yasal ve idari işlemlerin başlatılması istendi. Şirkete ait taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilen kat karşılığı inşaat işlerinde de yüklenici seçimi öncesinde piyasa araştırması yapılmadığı, rekabeti sağlayacak ihale veya benzeri bir yöntemin uygulanmadığı kaydedildi.

Yelki’de hafriyat kabulü ücretsiz yapıldı

Sayıştay raporunda, İzbeton tarafından işletilen Yelki Hafriyat Döküm Sahası’nda ücret alınmadan hafriyat toprağı kabul edildiği tespiti de yer aldı. Şirket yönetim kurulunun 4 Haziran 2025 tarihli kararıyla nitelikli bahçe toprağının ücretsiz kabul edilmesine karar verildiği, ancak uygulamanın şirketin internet sitesinde veya diğer mecralarda duyurulmadığı belirtildi. Raporda, belediye şirketlerinin ilgili mevzuat kapsamında ticari indirimler dışında ücretsiz veya indirimli tarife uygulayamayacağına dikkat çekildi.

Ekonomik ömrünü tamamlayan 60 iş makinesi hurdaya ayrılmadı

Şirketin ekonomik ömrünü tamamlayan 60 iş makinesinin hurdaya ayırma işlemlerinin yapılmadığı da rapordaki bulgular arasında sıralandı. Çekici, kamyon, kamyonet, yol süpürme aracı, finişer, kazıcı, yükleyici ve silindir gibi araçların hurda vasıflı varlıklar arasında bulunduğu belirtildi.

Söz konusu araçların değerlerinin belirlenerek uygun muhasebe hesaplarında takip edilmemesinin mali tabloların eksik görünmesine neden olduğu ifade edildi.

Personel alımından yıllık izinlere kadar 19 ayrı bulgu

İzbeton’un 2025 yılı Sayıştay denetim raporunda toplam 19 bulguya yer verildi. Bunların üçü denetim görüşünün dayanağını oluşturan mali tablo ve muhasebe kayıtlarıyla, 16’sı ise diğer denetim konularıyla ilgili oldu.

Diğer bulgular arasında araç takip sisteminin etkin kullanılmaması, Türkiye İş Kurumuna bildirim yapılmadan personel alınması, toplu iş sözleşmelerinde liyakat ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilen hükümlere yer verilmesi ve işçilerin birikmiş yıllık izinlerinin kullandırılması için gerekli tedbirlerin alınmaması yer aldı.

Şirkette kadrolu avukat bulunmasına rağmen dışarıdan avukatlık hizmeti alınması da raporda ele alınan konular arasında sıralandı. Ayrıca İzbeton’un 2024 yılı faaliyet raporunda mevzuatın öngördüğü bazı bölümlerin bulunmadığı, şirketin mali durumu ve temel risklerine ilişkin değerlendirmelerin eksik kaldığı belirtildi.

Raporda son olarak, denetim bulguları veya Sayıştay ilamları doğrultusunda şirketin alacaklarından kesilen tutarların oluşmasında sorumluluğu bulunan kişiler hakkında rücu ve tahsil işlemlerinin başlatılmadığı tespitine yer verildi.