Özbekistan alfabesinde tarihi değişiklik! 28 harfli yeni dönem başlıyor

Özbekistan'da uzun yıllardır devam eden alfabe reformunda tarihi bir karar alındı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Latin alfabesine dayalı Özbek yazı sistemini değiştiren yasayı 21 Ekim 2026 tarihinde imzaladı. Yeni düzenlemeyle ülkede kullanılan 26 harf ve üç harf birleşiminin yerini 28 harf ile bir kesme işareti alacak. Türkçede de bulunan bazı harflerin Özbek alfabesine dahil edilmesi, Türk dünyasında ortak alfabe çalışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Peki, Özbekistan'ın yeni alfabesinde hangi harfler bulunacak, mevcut yazı sistemi nasıl değişecek ve yeni uygulama ne zaman başlayacak?

Özbekistan 28 harfli yeni alfabeye geçiyor

Özbekistan, Latin alfabesine geçiş sürecinde önemli bir aşamayı daha tamamladı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Özbek Dili Bayramı olarak kutlanan 21 Ekim'de alfabe değişikliğini içeren yasayı imzaladı.

Yeni düzenlemeyle Özbek alfabesinin 28 harf ve bir kesme işaretinden oluşması kararlaştırıldı. Mevcut sistemde ise 26 harf ve üç ayrı harf birleşimi kullanılıyordu.

Reformun temel hedefleri arasında yazım kurallarını sadeleştirmek, dijital ortamlarda karşılaşılan teknik sorunları azaltmak ve Özbekçenin diğer Türk dilleriyle yazı bakımından yakınlığını artırmak bulunuyor.

Yasanın imzalanmasıyla birlikte yaklaşık 33 yıldır devam eden Latin alfabesine geçiş çalışmalarında yeni bir aşamaya ulaşıldı.

Özbek alfabesine hangi yeni harfler eklendi?

Yeni alfabe düzenlemesinin en dikkat çekici yönü, Türkçede kullanılan dört harfin Özbek yazı sistemine dahil edilmesi oldu.

Mevcut alfabede birden fazla karakterle gösterilen bazı sesler, yeni sistemde tek harfle yazılacak.

Bu değişiklikle özellikle yazımı ve bilgisayar ortamında kullanımı zor olan harf birleşimlerinin ortadan kaldırılması hedefleniyor.

Ayrıca mevcut alfabede ayrı bir harf birleşimi olarak değerlendirilen "Ng" yeni sistemde bağımsız harf statüsünden çıkarılıyor.

Böylece Özbekçenin yazım kuralları sadeleşirken Türkiye Türkçesinde kullanılan bazı karakterlerle de ortaklık sağlanacak.

Yeni Özbek alfabesi neden 28 harften oluşacak?

Özbekistan'da 1995 yılından bu yana kullanılan Latin alfabesinde 26 harfin yanında Sh, Ch ve Ng olmak üzere üç harf birleşimi bulunuyordu.

Yeni düzenlemede Sh ve Ch birleşimlerinin yerini Ş ve Ç harfleri alırken O‘ ve G‘ karakterleri de Ö ve Ğ biçiminde yazılacak.

Ng birleşiminin bağımsız harf statüsünden çıkarılmasıyla birlikte alfabenin toplam yapısı 28 harf ve bir kesme işareti olarak belirlendi.

Bu değişiklik yalnızca harf sayısını etkilemeyecek. Özbekçede kullanılan yazılı belgeler, eğitim materyalleri, dijital uygulamalar ve resmî yazışmalar da zaman içerisinde yeni sisteme uyarlanacak.

Özbekistan'da yeni alfabe ne zaman kullanılacak?

21 Ekim 2026 tarihinde kabul edilen 1184 sayılı yasa, resmî olarak yayımlandığı tarihten altı ay sonra yürürlüğe girecek.

Bu nedenle yeni alfabenin bütün alanlarda aynı gün kullanılmaya başlanması beklenmiyor. Düzenlemenin uygulanmasında aşamalı geçiş modeli izlenecek.

Özellikle kamu kurumları, eğitim kuruluşları ve resmî yazışmalarda yeni harflerin kullanılmasına yönelik hazırlıkların belirlenen takvim doğrultusunda gerçekleştirilmesi öngörülüyor.

Bu süreçte eski yazı sistemiyle hazırlanmış belgelerin geçerliliğini koruması da kararlaştırıldı.

Kimlikler, paralar ve resmî belgeler değişecek mi?

Alfabe reformunun ardından vatandaşların en çok merak ettiği konulardan biri, mevcut belgelerin değiştirilip değiştirilmeyeceği oldu.

Özbekistan yönetimi, düzenlemenin vatandaşlara ek mali yük getirmemesi amacıyla geçiş sürecinde kolaylık sağlanacağını açıkladı.

Yeni yasa kapsamında eski alfabe kullanılarak hazırlanmış resmî belgeler, ulusal para birimi ve menkul kıymetler geçerliliğini koruyacak.

Kamu kurumlarının tabelaları, yönlendirme levhaları, sembolleri ve diğer yazılı materyalleri ise kullanım ömürleri sona erdikçe veya belirlenen uygulama takvimine göre yenilenecek.

Böylece mevcut belgelerin toplu şekilde değiştirilmesinden kaynaklanabilecek maliyetlerin önüne geçilmesi hedefleniyor.

Özbekistan neden alfabesini değiştiriyor?

Özbekistan'ın alfabe değişikliği, ülkenin bağımsızlığını kazanmasının ardından başlayan uzun bir dönüşüm sürecinin parçası olarak değerlendiriliyor.

Sovyetler Birliği döneminde Kiril alfabesini kullanan Özbekistan, 1991 yılında bağımsızlığını ilan etmesinin ardından Latin alfabesine geçiş çalışmalarına başladı.

1993 yılında Latin alfabesini kabul eden ülkede, 1995 yılında yeni bir düzenleme yapıldı. Bu değişiklikle bazı özel karakterler kaldırılarak yerlerine harf birleşimleri getirildi.

Ancak yıllar içerisinde söz konusu yazım biçimlerinin bilgisayar klavyelerinde, dijital iletişimde ve resmî belgelerde çeşitli sorunlara neden olduğu gündeme geldi.

Özellikle kesme işaretine benzeyen karakterlerin farklı biçimlerde yazılması, elektronik sistemlerde standartlaşmayı zorlaştıran unsurlar arasında gösterildi.

Yeni reformla bu sorunların azaltılması ve daha kullanışlı bir yazı sistemine geçilmesi amaçlanıyor.

Türk dünyasında ortak alfabe çalışmaları hız kazanıyor

Özbekistan'ın yeni alfabe kararı, Türk devletleri arasında sürdürülen ortak alfabe çalışmaları açısından da önem taşıyor.

Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde yürütülen çalışmalar kapsamında 2024 yılında 34 harften oluşan ortak Türk alfabesi önerisi üzerinde uzlaşmaya varılmıştı.

Bu çalışma, Türk dilleri arasındaki yazı farklılıklarının azaltılmasını ve kültürel iletişimin kolaylaştırılmasını hedefliyor.

Özbekistan'ın kabul ettiği 28 harfli alfabe, 34 harfli ortak Türk alfabesiyle aynı değil. Ancak yeni sistemde Ö, Ğ, Ş ve Ç harflerine yer verilmesi, iki alfabe arasındaki uyumu artıran bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Uzmanların üzerinde durduğu konular arasında ortak alfabenin eğitim, yayıncılık, akademik çalışmalar ve dijital iletişim üzerindeki muhtemel etkileri bulunuyor.

Türkiye'den Özbekistan'ın kararına ilk açıklama

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, Özbekistan'ın yeni alfabe düzenlemesini memnuniyetle karşıladıklarını açıkladı.

Zorlu, 21 Ekim Özbek Dili Bayramı'nda Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev tarafından imzalanan düzenlemenin Türk dünyasında dil birliğini güçlendirecek önemli bir gelişme olduğunu belirtti.

Yeni alfabenin ders kitapları, tabelalar ve yönlendirme levhalarında aşamalı olarak kullanılacağını ifade eden Zorlu, ortak alfabe çalışmalarının Türk devletleri arasındaki ilişkiler açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.

Zorlu, Eylül 2026'da yaptığı değerlendirmede de çift sembollü harflerin tek karakterle değiştirilmesinin özellikle bilgisayar ortamındaki kullanımı kolaylaştıracağını vurgulamıştı.

Özbekistan daha önce hangi alfabeleri kullandı?

Özbekistan'ın alfabe geçmişi, ülkenin siyasi ve kültürel dönüşümleriyle yakından bağlantılı.

1929 ile 1940 yılları arasında Latin alfabesini kullanan Özbekistan, Sovyetler Birliği döneminde Kiril alfabesine geçti.

1940 yılından itibaren kullanılan Kiril alfabesi, bağımsızlık sonrasında yerini kademeli olarak Latin alfabesine bırakmaya başladı.

1993 yılında kabul edilen ilk Latin alfabesi düzenlemesi, 1995 yılında yeniden değiştirildi. Bu dönemde bazı özel karakterler kaldırılarak farklı yazım biçimleri kullanılmaya başlandı.

2026 yılında kabul edilen yeni reform ise geçmişte kullanılan bazı harfleri yeniden sisteme dahil ederek yazı dilinde sadeleşmeyi hedefliyor.

Yeni alfabe Türkiye ile Özbekistan arasındaki iletişimi kolaylaştıracak mı?

Özbekistan'ın yeni alfabesinde Türkçede de kullanılan harflerin bulunması, iki ülke arasındaki yazılı iletişimin bazı alanlarda kolaylaşmasına katkı sağlayabilir.

Özellikle yayıncılık, çeviri, dijital içerik üretimi ve akademik çalışmalar açısından ortak karakterlerin kullanılması önemli görülüyor.

Ancak iki ülkenin aynı harflerden bazılarını kullanması, Türkçe ve Özbekçenin tamamen aynı yazım sistemine sahip olacağı anlamına gelmiyor. Her iki dilin kendine özgü ses yapısı, kelime hazinesi ve dil bilgisi kuralları bulunuyor.

Yeni düzenlemenin asıl hedefi, Özbekçenin mevcut yapısını koruyarak yazım sistemini daha anlaşılır ve teknolojik gelişmelere uyumlu hale getirmek.

21 Ekim 2026 tarihinde imzalanan yasayla Özbekistan, 28 harfli yeni alfabe dönemine geçişin hukuki temelini oluşturdu. Uygulamanın önümüzdeki aylarda aşamalı olarak hayata geçirilmesi bekleniyor.