İzmir'in tarihi Elhamra Sahnesi 100 yıldır sanatın merkezi
1926'da Milli Kütüphane'ye gelir sağlamak amacıyla sinema olarak açılan Elhamra Sahnesi, 100. yılında İzmir'in kültürel mirasını yaşatıyor. Tarihi yapı, Atatürk'ün izlerini de taşıyor.
İzmir'in kültür ve sanat yaşamında önemli bir yere sahip olan Elhamra Sahnesi, kuruluşunun 100. yılına ulaştı. İzmir Milli Kütüphane'ye gelir sağlamak amacıyla 1926 yılında sinema olarak açılan tarihi yapı, geçen bir asırda film gösterimlerinden opera ve bale temsillerine kadar çok sayıda etkinliğe ev sahipliği yaptı. Mustafa Kemal Atatürk'ün üç kez film izlediği Elhamra, bugün İzmir Devlet Opera ve Balesi'nin temsilleri ve çeşitli sanat organizasyonlarıyla kullanılmaya devam ediyor.
Elhamra'nın hikâyesi Milli Kütüphane ile başladı
Elhamra Sahnesi'nin kuruluş süreci, 1912 yılında İzmir Milli Kütüphane'nin açılmasına dayanıyor. Daha sonra İzmir Milli Kütüphane Cemiyeti adını alacak sivil girişim tarafından kurulan kütüphane, ilk olarak Salepçioğlu Hacı Ahmet Konağı'nın selamlık bölümünde hizmet vermeye başladı.
Kütüphane için ayrı bir bina yapılmasına karar verilmesinin ardından, inşaatın finansmanına katkı sağlamak amacıyla konağın bahçesine bir sinema inşa edilmesi planlandı.
Mimar Tahsin Sermet tarafından projelendirilen Milli Kütüphane ve sinema binalarının temeli 1915 yılında atıldı. Birinci Dünya Savaşı nedeniyle ara verilen çalışmalar, İzmir'in kurtuluşunun ardından yeniden başladı. Sinema binası 1926 yılında tamamlanarak Elhamra adıyla hizmete açıldı.
Sinemadan opera ve bale sahnesine uzanan 100 yıl
İlk yıllarında Elhamra Sineması olarak faaliyet gösteren yapı, zaman içinde Milli Kütüphane Sineması ve Milli Kütüphane Tiyatrosu isimleriyle de anıldı. Sinema gösterimlerinin yanı sıra konserlere ve farklı kültürel etkinliklere ev sahipliği yaptı.
Televizyonun yaygınlaşmasıyla sinemaya yönelik ilginin azalması ve kira gelirlerinin yetersiz kalması üzerine bina, 1978 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığına kiralandı.
Bakanlık tarafından restore edilen Elhamra, 1982 yılında İzmir Devlet Opera ve Balesi tarafından kullanılmaya başlandı. Böylece tarihi salonun kültür ve sanat yaşamındaki işlevi yeni bir döneme girdi.
Birçok eserin ilk gösterimi Elhamra'da yapıldı
Elhamra Sahnesi, opera ve bale tarihinde önemli yapımların ilk gösterimlerine ev sahipliği yaptı.
Richard Strauss'un "Ariadne auf Naxos", Giuseppe Verdi'nin "Simon Boccanegra" ve Wolfgang Amadeus Mozart'ın "Idomeneo" operalarının Türkiye prömiyerleri bu sahnede gerçekleştirildi.
Tevfik Akbaşlı'nın "Muhteşem Süleyman", Ruperto Chapi'nin "La Muerte de Garcilaso" ve Selman Ada'nın "Mavi Nokta" operalarının dünya prömiyerleri de Elhamra'da yapıldı.
Ayrıca Can Atilla'nın "Kerbela Balesi" ile Tevfik Akbaşlı'nın "Kösem Sultan" balesi ilk kez bu sahnede izleyiciyle buluştu.
Elhamra, günümüzde opera ve bale temsillerinin yanı sıra İzmir Büyükşehir Belediyesinin sanat etkinliklerine de ev sahipliği yapıyor.
Atatürk Elhamra'da üç kez film izledi
Elhamra Sahnesi, sanat tarihinin yanı sıra Türkiye Cumhuriyeti tarihine ilişkin izler de taşıyor. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, salonda özel izleyiciler için hazırlanan localarda üç kez film izledi.
1926 yılında Atatürk'e yönelik İzmir'de planlanan suikast girişimine ilişkin davanın ilk duruşmaları da Elhamra binasında görüldü.
Tarihi salonun duvarlarında fotoğrafçı ve ressam Jean Weinberg tarafından yapılan, oval çerçeveli iki Atatürk yağlı boya portresi bulunuyor.
Neoklasik mimarisi ve sanat eserleriyle dikkat çekiyor
Neoklasik tarzda inşa edilen Elhamra, kubbeyle örtülü iki katlı yapısıyla dönemin mimari özelliklerini yansıtıyor. Kemerli pencereleri, bitkisel motifleri ve çini panoları, yapının mimari kimliğini oluşturan unsurlar arasında yer alıyor.
Dış cephesinde kesme taş ve mermer kullanılan binada, aslan ayağını andıran taş motifler bulunuyor.
Salonun iç mekânında ise ressam Naci Kalmukoğlu'nun hazırladığı dört pano yer alıyor. Panolarda "Madam Butterfly", "Rigoletto", "Figaro'nun Düğünü" ve "Saraydan Kız Kaçırma" operalarından sahneler tasvir ediliyor.
Ulvi Puğ: İzmir'in yüzük taşı niteliğinde
İzmir Milli Kütüphane Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Ulvi Puğ, Elhamra Sahnesi'nin İzmir'in kültürel kimliğinde önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.
Elhamra ve Milli Kütüphane binalarını kentin simgeleri arasında gösteren Puğ, "İzmir'in yüzük taşı niteliğinde iki bina Elhamra ve Milli Kütüphane binası. Binayı seyretmek bile ayrı bir keyif" dedi.
Yapının sinema olarak inşa edilmesine rağmen zamanla opera ve bale kültürünün gelişmesine katkı sağladığını belirten Puğ, İzmir'deki ilk sesli film gösteriminin de Elhamra'da yapıldığını ve "The Jazz Singer" filminin burada gösterildiğini aktardı.
Elhamra'nın İzmirlilerin sivil girişimiyle ortaya çıktığını vurgulayan Puğ, "Yüz senedir hem sanat ışığını yansıtan bir sanat mabedi hem de yüz senedir bilimin ışığını yansıtan bir kütüphane" ifadelerini kullandı.
Aytül Büyüksaraç: Çok mistik bir havası var
İzmir Devlet Opera ve Balesi sanatçısı ve Dokuz Eylül Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Opera Anasanat Dalı Öğretim Görevlisi Aytül Büyüksaraç da Elhamra'nın sanatçılar açısından özel bir yere sahip olduğunu belirtti.
Tarihi sahnede kendisini evinde hissettiğini söyleyen Büyüksaraç, salonun akustik özelliklerine dikkat çekerek, "Türkiye'de iddia ediyorum ki hiçbir operada olmayan bir akustik niteliğe sahip" dedi.
Elhamra'da çocuk korosu ve bale çalışmalarına katılan birçok gencin daha sonra konservatuvar eğitimi alarak sanatçı olduğunu anlatan Büyüksaraç, sahnenin yeni kuşak sanatçıların yetişmesinde de rol oynadığını ifade etti.
Büyüksaraç, tarihi yapının atmosferini ise "Belki daha pahalı malzemeler olabilir ama buranın bu tarihi dokusu verilemiyor işte. Ne kadar çok para dökerseniz dökün, modern malzemeler kullanırsanız kullanın bu tada, bu lezzete ulaşamazsınız" sözleriyle anlattı.
1926 yılında sinema olarak kapılarını açan Elhamra Sahnesi, 100. yılında hem mimari mirasını hem de İzmir'in kültür ve sanat yaşamındaki işlevini korumayı sürdürüyor.
Bakmadan Geçme