İzmir'deki Teos Antik Kenti'nde 2 bin 200 yıllık tarih gün yüzüne çıkıyor

İzmir'in Seferihisar ilçesindeki Teos Antik Kenti'nde yürütülen kazı ve restorasyon çalışmaları, yaklaşık 2 bin 200 yıl öncesinin eğitim, yönetim ve kültür yaşamına ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkarıyor. Antik kentin 800 kişi kapasiteli meclis binasının restorasyonu büyük ölçüde tamamlanırken 2026 yılı kazılarında 13 yazıt, yeni anıt kaideleri ve Roma dönemine ait önemli eserler bulundu.

Seferihisar'ın Sığacık bölgesinde yer alan Teos'taki çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi adına 2010 yılından bu yana yürütülüyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi de kazı ve restorasyon çalışmalarına maddi destek sağlıyor.

Antik İonia'nın 12 kent devletinden biri olan Teos, kuzey ve güneyindeki iki limanıyla ticaretin yanı sıra sanat ve düşünce yaşamının da önemli merkezlerinden biriydi. Kentte bulunan yazıtlar, siyasi ilişkilerden öğretmen maaşlarına kadar antik yaşamın farklı alanlarını aydınlatıyor.

Teos'un 800 kişilik meclis binası restore edildi

Teos Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Musa Kadıoğlu, agoranın kuzeybatısında bulunan meclis binasının kentin en iyi korunmuş kamu yapılarından biri olduğunu belirtti.

Yaklaşık 800 kişi kapasiteli yapıda 17 sıra oturma basamağı bulunuyor. Kentin geleceğine ilişkin kararların alındığı bina, eğitim faaliyetleri ve kültürel etkinlikler için de kullanılıyordu.

Kadıoğlu, "Burası Teos kent devletinin meclis binası. Danışma meclisi burada toplanıyor ve kentin geleceğiyle ilgili kararlar alıyordu. Ancak yapının önemini artıran başka bir özelliği daha var. Ele geçen yazıtlar, burasının yalnızca meclis toplantıları için kullanılmadığını, eğitim ve kültür faaliyetlerine de ev sahipliği yaptığını gösteriyor" dedi.

Roma döneminde sahne eklenen yapı, zamanla kültürel etkinliklerin de gerçekleştirildiği bir mekâna dönüştü.

Toprak altındaki meclis binası yeniden ortaya çıkarıldı

Uzun yıllar toprak altında kalan meclis binasının yalnızca birkaç oturma basamağı, 1960'lı yıllardaki kazılarda ortaya çıkarılabilmişti.

2010 yılında başlayan sistemli çalışmalarla yapının mimari bütünlüğü büyük ölçüde gün yüzüne çıkarıldı. Güney ve kuzey analemma duvarları ile oturma basamaklarında restorasyon gerçekleştirildi.

Prof. Dr. Kadıoğlu, "2010 yılında buraya geldiğimizde yalnızca üstten iki üç basamak görünüyordu. Yıllar içerisinde yapıyı tamamen ortaya çıkardık" ifadelerini kullandı.

Türk Tarih Kurumunun maddi desteğiyle hazırlanan restorasyon projeleri doğrultusunda yürütülen çalışmaların büyük bölümü 2026 yılında tamamlandı.

2 bin 200 yıl önce kız ve erkek çocuklar eğitim görüyordu

Teos'ta bulunan Polythros Eğitim Vakfı yazıtı, antik dönemde eğitimin nasıl düzenlendiğine ilişkin ayrıntılı bilgiler sunuyor.

Yaklaşık 2 bin 200 yıl önce yaşayan varlıklı bir Teoslu olan Polythros, 34 bin drahmi bağışlayarak çocukların eğitimini destekleyen bir vakıf kurulmasını sağladı. Vakıf aracılığıyla özgür doğmuş kız ve erkek çocukların eğitim görmesi desteklendi.

Yazıtlara göre çocuklara okuma, yazma, dil bilgisi, edebiyat ve müzik derslerinin yanı sıra beden eğitimi ve savaş talimleri de veriliyordu.

Eğitim sisteminde derslerin belirlenmesi ve öğretmenler arasındaki anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin kurallar da bulunuyordu.

Kadıoğlu, "Öğrencilerin hangi dersleri alacağına öğretmenlerin karar verdiğini biliyoruz. Öğretmenler arasında anlaşmazlık çıkarsa 40 yaşın üzerindeki müdür yardımcısı devreye giriyor" dedi.

En yüksek maaşı müzik öğretmenleri alıyordu

Teos'taki yazıtlar, öğretmenlerin görev alanlarının yanı sıra yıllık ücretlerini de ortaya koyuyor. Bu bilgilere göre en yüksek maaşı telli çalgıları öğreten müzik öğretmenleri alıyordu.

Prof. Dr. Kadıoğlu, "Öğretmenlerin maaşlarını biliyoruz. En yüksek maaşı alanlar telli çalgıları öğreten müzik öğretmenleri. Öğrencilerin müzik ve temel bilgi sınavlarının bu meclis binasında yapıldığını yazıtlar açıkça aktarıyor" diye konuştu.

Beden eğitimi ve savaş talimi sınavlarının ise kentin kuzeyindeki gymnasion yapısında gerçekleştirilmiş olabileceği değerlendiriliyor.

Kral III. Antiokhos'un heykel talebi yazıtlarda yer alıyor

Meclis binasında bulunan yazıtlar, Teos'un Hellenistik dönemdeki siyasi ilişkilerini de ortaya koyuyor.

Seleukos Kralı III. Antiokhos'a ait mektuplar ve onurlandırma yazıtları, MÖ 3. yüzyılın sonlarında kent ile krallık arasında kurulan ilişkilere ışık tutuyor.

Kadıoğlu'nun aktardığına göre III. Antiokhos, Teos'a özerklik, vergi muafiyeti ve sığınma hakkı gibi ayrıcalıklar tanıdı. Bunun karşılığında bronz heykelinin meclis binasına dikilmesini ve her yıl mevsim meyveleriyle süslenmesini istedi.

Meclis binasındaki diğer yazıtlar ve heykel kaideleri ise Roma döneminde kentin önde gelen ailelerinin toplumsal ve dinî yaşamdaki konumlarına ilişkin bilgiler içeriyor.

Teos'un mermerleri Roma mimarisinde kullanıldı

Teos, antik dönemde çevresindeki taş ocaklarından çıkarılan değerli mermerlerle de tanınıyordu.

Antik kaynaklarda Lucullus mermeri, günümüzde ise Africano mermeri olarak bilinen taş, koyu renkli damarları ve farklı tonları nedeniyle Roma İmparatorluğu'nun mimari süslemelerinde kullanıldı.

Bu mermerin örnekleri Teos'un kendi kamu yapılarında da tespit edildi. Meclis binasının döşemesinde bulunan Lucullus mermeri, dönemin taş işçiliğine ilişkin bilgiler sunuyor.

Dionysos Tapınağı yaklaşık 360 yılda tamamlandı

Teos'un önemli yapılarından Dionysos Tapınağı'na ilişkin kazılar da yapının inşa geçmişini yeniden değerlendirmeyi sağladı.

Antik mimar Hermogenes'e atfedilen ve Romalı mimar Vitruvius'un eserlerinde yer alan tapınağın uzun süre depremler nedeniyle yıkılıp yeniden yapıldığı düşünülüyordu.

Ancak 2010 yılından itibaren yürütülen çalışmalar, tapınağın farklı dönemlerde genişletildiğini ortaya koydu.

Prof. Dr. Kadıoğlu, ilk aşamada daha küçük bir tapınak inşa edildiğini, Roma İmparatoru Hadrian döneminde ise yapının çevresine 6x11 sütun sırası eklenerek genişletildiğini belirtti.

Kadıoğlu, bu verilerin yaklaşık 360 yıla yayılan bir inşa sürecine işaret ettiğini söyledi.

Dionysos'un anıtsal kült heykelinden günümüze ulaşan yaklaşık 82 santimetre yüksekliğindeki baş parçası, heykelin tamamının yaklaşık 5 metre yüksekliğinde olabileceğini düşündürüyor.

Kadıoğlu ayrıca Hadrian'ın MS 124 yılında Efes üzerinden Teos'a gelmiş olabileceğini, tapınaktaki genişletmenin ise MS 132 yılına kadar tamamlanmış olmasının muhtemel olduğunu ifade etti.

2026 kazılarında 13 yeni yazıt bulundu

Teos'ta 2026 yılı çalışmalarının önemli bölümlerinden biri Tanrıça Roma ve Augustus Tapınağı çevresinde gerçekleştirildi.

Kültür ve Turizm Bakanlığının destekleri ve İzmir Büyükşehir Belediyesinin maddi katkılarıyla yürütülen kazılarda, tapınağın batı uzun kenarında çalışmalar yapıldı.

Kazı ekibi, tapınak çevresinde yeni anıt kaideleri belirledi. Üzerlerinde heykeller bulunduğu değerlendirilen kaidelerin hangi kişilere ait olduğu henüz tespit edilemedi.

Tapınağın önündeki taş döşeli meydanda ise daha eski yapılardan sökülerek temel taşı olarak kullanılmış mimari bloklar bulundu. Bu blokların üzerinde 13 yazıt tespit edildi.

Yazıtların, Teos'un erken dönem siyasi ve toplumsal ilişkileri hakkında yeni bilgiler içerdiği belirtildi.

Büyük İskender'in komutanı Parmenion'un adına rastlandı

2026 yılı kazılarında bulunan yazıtlar arasında Büyük İskender'in önemli komutanlarından Parmenion'un adının yer alması dikkat çekti.

Diğer yazıtlar ise Teos'un komşu kentlerle kurduğu hukuki ve siyasi ilişkilere ışık tutuyor.

Yazıtlara göre Teoslular, bazı kamusal davaların çözümü için Miletos, Smyrna ve Mytilene kentlerinden yargıçlar davet ediyordu. Kent yönetimi, görev yapan yargıçlarla birlikte onları gönderen kentleri de onurlandırıyordu.

Antinoos'un mermer portresi ortaya çıkarıldı

Tanrıça Roma ve Augustus Tapınağı'ndaki çalışmalarda, Roma İmparatoru Hadrian'ın yakın çevresinde bulunan Antinoos'a ait mermer bir portre de ortaya çıkarıldı.

İnsan ölçülerine yakın boyutlardaki eseri değerlendiren Prof. Dr. Kadıoğlu, portrenin Anadolu'da bu ölçülerde bilinen tek örnek olduğunu belirtti.

Kadıoğlu, "Yazıt parçalarıyla birlikte değerlendirdiğimizde, yapının ikinci yüzyılda Tanrıça Roma ve Augustus'un yanı sıra Antinoos'la da ilişkili bir kutsal alan olarak kullanıldığını söyleyebiliyoruz" dedi.

Teos antik çağın sanat merkezlerinden biriydi

Teos, ticaret ve siyasi ilişkilerinin yanı sıra kültür ve sanat yaşamıyla da antik dünyada önemli bir yere sahipti.

Lirik şiirin tanınmış isimlerinden Anakreon'un doğduğu kent, Dionysos Sanatçılar Birliği sayesinde Akdeniz dünyasının sanat merkezlerinden biri haline geldi.

MÖ 6. yüzyıldan itibaren gelişen ve özellikle Hellenistik dönemde önem kazanan Teos, iki limanı aracılığıyla farklı kentler ve uygarlıklarla ilişkiler kurdu.

Bugün sürdürülen kazı ve restorasyon çalışmalarıyla antik kentin yönetim, eğitim, ticaret ve sanat yaşamına ilişkin bilgiler gün yüzüne çıkarılıyor. Büyük ölçüde restore edilen meclis binası da kültür ve sanat etkinlikleriyle yeniden kullanılmaya başlandı.