Ticari araçlarda SGK cezası değişti: Sigortasız sürücüye yeni uygulama

Ticari araçlarda kayıt dışı istihdamın denetlenmesine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) uygulamasında değişikliğe gidildi. Yeni düzenlemeye göre, şirket adına kayıtlı ticari aracı kullanan kişinin sigortasız olduğunun belirlenmesi, her durumda doğrudan idari para cezası uygulanması için yeterli olmayacak. Sürücü ile araç sahibi arasında geçmişte herhangi bir işçi-işveren ilişkisi veya SGK kaydı bulunmuyorsa konu SGK denetmenleri tarafından araştırılacak.

NTV'nin haberine göre, yeni uygulamayla ticari araçların çalışan olmayan kişiler tarafından kullanılması nedeniyle ortaya çıkabilecek hatalı ceza işlemlerinin önüne geçilmesi amaçlanıyor. Ancak fiilen sigortasız işçi çalıştırıldığı tespit edilen işyerlerine yönelik yaptırımlar devam edecek.

Ticari araçlarda SGK denetimi nasıl yapılıyor?

SGK ile il emniyet müdürlükleri arasında 2021 yılından bu yana yürütülen kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında, trafik kontrollerinde ticari araç sürücülerinin sigortalılık durumları da inceleniyor.

Trafik denetimlerinde düzenlenen idari para cezası tutanakları, belirli koşullarda SGK'ya gönderiliyor. Ticari araç sürücüsüne yüzüne karşı tebliğ edilen tutanaklarda aracın plakası, sürücünün kimlik bilgileri, cezanın düzenlendiği yer ve tarih gibi bilgiler bulunuyor.

SGK, bu bilgiler üzerinden sürücünün sigortalılık durumunu ve araç sahibiyle arasındaki çalışma ilişkisini değerlendiriyor.

Sigortasız sürücüye otomatik ceza uygulanmayacak

Yeni düzenlemeye göre, ticari aracı kullanan sigortasız sürücü ile araç sahibi arasında daha önce herhangi bir işçi-işveren ilişkisi veya SGK kaydı bulunmuyorsa yalnızca trafik tutanağına dayanılarak otomatik idari para cezası kesilmeyecek.

Bu tür dosyalar doğrudan SGK denetmenlerine sevk edilecek. Sürücü ile araç sahibinin ifadeleri alınarak aralarındaki ilişkinin niteliği araştırılacak.

İncelemede tarafların akraba veya arkadaş olması, aracın geçici olarak emanet verilmesi ya da fiilen bir çalışma ilişkisinin bulunması gibi ihtimaller değerlendirilecek.

SGK denetmenlerinin hazırlayacağı rapor doğrultusunda işlem yapılacak. Böylece sürücünün sigortasız olması, tek başına şirket çalışanı olduğu sonucunu doğurmayacak.

Birden fazla tespitte işe giriş tarihi nasıl belirlenecek?

Yeni uygulama, aynı işyerinde fiilen çalışıldığına ilişkin birden fazla bilgi veya belgenin SGK'ya ulaşması halinde izlenecek yöntemi de düzenliyor.

Buna göre, aynı işyerine ilişkin birden fazla çalışma tespiti bulunması durumunda en eski tarihli tespit işe giriş tarihi olarak kabul edilecek.

Aynı ay ve sonraki aylarda çalışıldığı belirlenen her gün için bir günlük hizmet kaydı oluşturulacak. Bu çalışma ilişkisi kısmi süreli çalışma kapsamında değerlendirilecek.

Çalışma tespiti bulunmayan bir ayın ardından yeniden tespit yapılması halinde ise yeni bir işe giriş işlemi gerçekleştirilecek. Önceki çalışma ilişkisi, hizmet kazandırılan son gün itibarıyla sona erdirilecek.

Bekleyen dosyalar da yeni düzenlemeye tabi olacak

Kayıt dışı istihdamla mücadele birimlerince incelenen ancak henüz ilgili servislere gönderilmeyen dosyalar da yeni genelge hükümlerine göre değerlendirilecek.

Ayrıca incelenerek işlem yapılması amacıyla ilgili servislere gönderilmiş kayıtlar için de yeni düzenleme esas alınacak.

Sigortasız işçi çalıştırmanın cezası ne kadar?

Ticari araçta fiilen kayıt dışı işçi çalıştırıldığının belirlenmesi halinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102'nci maddesi kapsamında idari para cezaları uygulanabiliyor.

NTV'nin aktardığı ceza tutarlarına göre, sigortasız işçi çalıştırılmasına ilişkin farklı yükümlülük ihlallerinde şu yaptırımlar söz konusu:

İdari para cezaları, tespit edilen ihlalin niteliğine ve ilgili mevzuat hükümlerine göre değişiklik gösterebiliyor. Bu tutarlar, kaynak haberde aktarılan rakamları yansıtıyor.

Kiralık ticari araçlarda hangi durumda ceza uygulanmayacak?

Yeni uygulamada kiraya verilen ticari araçları kullanan sürücüler için de ayrı bir değerlendirme bulunuyor.

Aracı kiralayan gerçek veya tüzel kişinin sürücünün sigortasını yaptırmış olması halinde, araç sahibine bu nedenle idari para cezası uygulanmayacak.

Bu durumun değerlendirilmesinde taraflar arasında düzenlenmiş ve imzalanmış yazılı araç kira sözleşmesi esas alınacak.

Trafik kazalarında araç sahibinin sorumluluğu

Ticari araçların karıştığı trafik kazalarında araç sahibinin hukuki sorumluluğu ise olayın koşullarına ve ilgili mevzuata göre ayrıca değerlendiriliyor.

Yeni SGK uygulaması, trafik kazalarından doğan hukuki sorumluluğu değil, sigortasız sürücü tespit edildiğinde kayıt dışı istihdam yönünden izlenecek idari süreci düzenliyor.

Böylece ticari araç sürücüsünün sigortasız olduğunun belirlenmesi halinde, geçmişte çalışma ilişkisi bulunmayan dosyalarda doğrudan ceza uygulanması yerine SGK denetmenlerinin inceleme sonucu esas alınacak.