İzmir'in 1840-1922 arasındaki fotoğraf hafızası kitapla gün yüzüne çıktı

İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihindeki yerini ortaya koyan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” kitabı okuyucuyla buluştu. İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı tarafından hazırlanan çalışma, kentte 1840 yılında gerçekleştirilen ilk fotoğraf çekimlerinden 1922 Büyük İzmir Yangını’na kadar uzanan döneme ışık tutuyor.

Kitabın temelleri, 11 Aralık 2025’te Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) açılan aynı adlı araştırma sergisi için yürütülen çalışmalar sırasında atıldı. Serginin ardından araştırmanın kapsamı genişletilerek Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerdeki arşiv, kütüphane, müze, aile arşivi ve özel koleksiyonlar incelendi.

İzmir’in fotoğrafçıları tek tek araştırıldı

Kitabın ana bölümünü, 1840’tan 1922’ye kadar İzmir’de faaliyet gösteren fotoğrafçılar ve fotoğrafhaneler oluşturuyor.

Çalışmada fotoğrafçıların kimlikleri, ortaklıkları, stüdyo adresleri, kullandıkları fotoğraf formatları ve kartonları, gazete ilanları ile günümüze ulaşan eserleri incelendi. Böylece İzmir’de profesyonel fotoğrafçılığın yaklaşık 70 yıllık gelişimi ortaya konuldu.

Yüzlerce fotoğraf, kartpostal, albüm, ilan ve arşiv belgesinin yanı sıra araştırma yazılarını da bir araya getiren kitap, İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihindeki konumuna ilişkin kapsamlı bir kaynak niteliği taşıyor.

70’ten fazla fotoğrafhane, 90’a yakın fotoğrafçı

Kitabın yayına hazırlanmasında görev alan Aybala Yentürk, araştırma sırasında İzmir’de faaliyet gösteren 70’ten fazla fotoğrafhane ve 90’a yakın tekil fotoğrafçının tespit edildiğini söyledi.

Yentürk, İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde önemli bir merkez olduğunu belirterek, “İzmir fotoğrafçılık tarihi çalışılmazsa Osmanlı, Doğu Akdeniz, hatta bir bakıma Avrupa fotoğrafçılık tarihi eksik kalabilir” dedi.

Çalışmanın 1840-1922 dönemini kapsamasının iki temel nedeni olduğunu belirten Yentürk, 1840 yılında İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin yapılmasını ve 1922 Büyük İzmir Yangını’nda söz konusu fotoğrafhanelerin yok olmasını gerekçe gösterdi.

Sekiz yazarın çalışmaları yer alıyor

Kitapta farklı başlıklarda sekiz yazarın araştırma yazıları bulunuyor.

Yayına hazırlayan Aybala Yentürk’ün “Camera Smyrnensis-Bir Akdeniz Liman Kentinin Fotoğrafçılık Tarihi” çalışmasının yanı sıra Onur Eryeşil’in “Kentler, Anıtlar, Harabeler-Svoboda’nın Fotoğraflarında Batı Anadolu”, Barış Pehlivan ve Yağmur Alkır’ın “İmparatorluğun Kadrajında İzmir-Yıldız Albümlerinde İzmirli Fotoğrafçılar”, Fabio Tito’nun “Carte De Visite Fotoğraflarından Aile Albümlerine-Reggio Aile Albümü Örneği” yazıları yer alıyor.

Nejat Yentürk’ün “Albümin Fotoğraflardan Kartpostala Görsel Merakın Yaygınlaşması-İnşa Edilen Arşiv”, Nihan Özdal’ın “Osmanlı Edebiyatında Fotoğrafın İzleri-Yeni Bir İcadın Edebi Metinlerdeki Yansımaları” ve Mert Rüstem’in “Bir Geleneğin Hikâyesi-Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi” çalışmaları da kitapta okuyucuyla buluşuyor.

Levanten ailelerin albümlerine ulaşıldı

Araştırma kapsamında ulusal ve uluslararası dijital arşivlerin tarandığını belirten Yentürk, çalışmanın en önemli kaynaklarından birinin İzmir kent tarihine ilişkin özel koleksiyonlar olduğunu söyledi.

Yentürk, özellikle İzmir’deki köklü Levanten ailelerin aile albümlerine erişim sağlandığını belirterek, bu sayede çok geniş bir görsel malzeme üzerinde çalışma fırsatı bulduklarını ifade etti.

APİKAM’da satışta

“İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” kitabı, Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde bulunan İzmirli Kahve’de satışa sunuldu.

Kitaba ayrıca çeşitli çevrim içi satış kanallarından da ulaşılabiliyor.